KONFERENCJA
W SPEKTRUM AUTYZMU

W tym panelu przedstawimy praktyczne i aktualne spojrzenie psychiatrii na ASD, z naciskiem na to, co rzeczywiście ma znaczenie dla psychologów, pedagogów i nauczycieli — ponad oczywistościami, w świetle współczesnych standardów diagnostycznych i terapeutycznych z 2026 roku.

Dr Dobiała omówi aspekty kliniczne i psychiatryczne spektrum autyzmu, które mają bezpośrednie przełożenie na pracę specjalistów w edukacji i terapii.

• Różnorodność funkcjonowania osób w spektrum autyzmu - autyzm nie jest jednolitym zestawem objawów, lecz zróżnicowanym profilem przetwarzania informacji, relacji i bodźców. Sposób funkcjonowania może znacząco różnić się między osobami i zmieniać w zależności od kontekstu środowiskowego.
• Współwystępujące trudności – objawy lękowe, depresyjne czy związane z traumą u osób w spektrum są często reakcjami na przeciążenie sensoryczne, emocjonalne lub społeczne, a nie oddzielnymi zaburzeniami. Zrozumienie tego mechanizmu ma kluczowe znaczenie dla diagnozy i interwencji.
• Interpretacja zachowań – wiele zachowań bywa mylnie odczytywanych jako „trudne” lub celowe. W praktyce są one często sygnałami przeciążenia lub próbami regulacji. Omówione zostaną różnice między ekspresją stresu, reakcją adaptacyjną a objawami psychopatologicznymi.
• Psychiatria a neuropsychoedukacja – współczesne podejście podkreśla znaczenie rozumienia sposobu funkcjonowania osoby, a nie tylko diagnozy. Przedstawione zostaną aktualne strategie psychoedukacyjne dla rodzin, nauczycieli i środowiska szkolnego, wspierające regulację, bezpieczeństwo i rozwój osoby w spektrum.
• SESJA Q&A.

Panel stanowi pogłębione, praktyczne omówienie założeń SAZ jako naukowego fundamentu terapii behawioralnej w pracy z podopiecznym w spektrum autyzmu. Szczególny nacisk zostanie położony na spójność między teorią SAZ a codzienną praktyką terapeutyczną oraz na odpowiedzialne, etyczne stosowanie procedur terapii behawioralnej.

Beata Ignaczewska podejmie następujące zagadnienia w kontekście SAZ i terapii behawioralnej:

• Podstawy Stosowanej Analizy Zachowania - jak prawa uczenia się (warunkowanie sprawcze, kontrola bodźcowa) przekładają się na konkretne działania w terapii behawioralnej oraz dlaczego skuteczność SAZ wynika z analizy funkcji zachowania.
• Strategie postępowania wobec zachowań problemowych - jak pracować i nad czym się skupiać w modyfikacji zachowań
• System wzmocnień w terapii behawioralnej - jak przeprowadzać ocenę preferencji, konstruować indywidualny system wzmocnień oraz przechodzić od wzmocnień sztucznych do naturalnych. Jak dbać o motywację podopiecznych w spektrum autyzmu bez nadmiernej kontroli i zależności od nagród zewnętrznych.
• Terapia behawioralna oparta na danych – pomiar i ewaluacja - dlaczego w terapii behawioralnej brak systematycznego pomiaru oznacza brak możliwości rzetelnej oceny skuteczności.

Panel poświęcony jest najczęstszym trudnościom, z jakimi mierzą się terapeuci, nauczyciele i rodzice dzieci w spektrum autyzmu w codziennej pracy i życiu. Skoncentrujemy się na praktycznych strategiach wspierania kontaktu, komunikacji i samoregulacji — bez uproszczeń i bez „uniwersalnych recept”, z uwzględnieniem indywidualnych profili sensorycznych, emocjonalnych i poznawczych dzieci.

Agnieszka Lemańska odpowie na poniższe wyzwania w pracy z dzieckiem:

• Jak zbudować realny kontakt i motywację do komunikacji? - jak w praktyce wypracować podstawy treningu kontaktu i komunikacji: kontakt wzrokowy, wspólne pole uwagi, naprzemienność działań oraz motywację do komunikowania się — w tempie i na warunkach dziecka.
• Trudne zachowania w codziennym funkcjonowaniu - jak rozumieć i reagować na sensoryzmy, prowokacje, manieryzmy, niechęć do zmian czy przywiązanie do przedmiotów oraz jak budować spójne strategie terapeutyczne zamiast doraźnych reakcji.
• Wysoki poziom stresu i przeciążenia u dziecka z ASD - jak na co dzień obniżać napięcie emocjonalne i sensoryczne oraz dlaczego skuteczna zdolność do regulacji jest warunkiem uczenia się i rozwoju komunikacji.
• Środowisko, które pomaga, zamiast przeszkadzać - jak aranżować przestrzeń szkolną, domową i terapeutyczną w sposób stymulujący, ale nie przeciążający oraz jakie elementy środowiska mają największy wpływ na funkcjonowanie dziecka.
• SESJA Q&A.

Panel poświęcony jest praktycznym aspektom psychosomatyki u dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu, z uwzględnieniem snu, diety, objawów somatycznych i regulacji stresu. Prelegentka pokaże, jak wspierać samoregulację, interpretować sygnały przeciążenia, poprawiać higienę snu i nawyki żywieniowe oraz integrować podejście psychosomatyczne w pracy z dzieckiem zarówno w domu, jak i w szkole czy gabinecie terapeutycznym.

Dodatkowo panel podkreśli rolę współpracy interdyscyplinarnej – jak terapeuci, pedagodzy, lekarze i rodzice mogą wspólnie tworzyć spójne strategie wsparcia, które uwzględniają zarówno zdrowie fizyczne, jak i emocjonalne dziecka. Dzięki temu uczestnicy zyskają nie tylko wiedzę teoretyczną, ale przede wszystkim praktyczne narzędzia, które można wdrożyć od razu w codziennej pracy z dziećmi w spektrum autyzmu.

• Sen jako fundament samoregulacji - Jak radzić sobie z najczęstszymi zaburzeniami snu u dzieci z ASD, jak higiena snu wpływa na poziom pobudzenia w ciągu dnia oraz jak projektować wieczorne rytuały wspierające układ nerwowy przed spoczynkiem.
• Wybiórczość pokarmowa i bariery sensoryczne - Zrozumienie podłoża niechęci do jedzenia czyli od nadwrażliwości sensorycznej po lęk przed nowością (neofobia). Jak wspierać nawyki żywieniowe, jednocześnie nie wywierając presji na dziecku.
• Odczytywanie sygnałów z ciała (świadomość interoceptywna) - Jak uczyć dziecko rozpoznawania wczesnych sygnałów przeciążenia zanim przerodzą się one w ból somatyczny lub wybuch emocjonalny.
• Związek między ASD a zaburzeniami somatyzacyjnymi – Wyjaśnienie mechanizmu, w którym cechy spektrum, takie jak trudności w nazywaniu emocji czy lęk przed zmianą — manifestują się poprzez ból fizyczny.
• SESJA Q&A.

Ten panel poświęcony będzie jednemu z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów współczesnej diagnostyki — współwystępowaniu autyzmu i ADHD (AuDHD), które przez lata bywało niedostrzegane lub błędnie interpretowane jako wyłącznie jedno z tych zaburzeń.

Karolina Król-Groszek przedstawi specyfikę diagnozy i wsparcia osób z podwójnym profilem, koncentrując się na niwelowaniu wewnętrznych konfliktów potrzeb rozwojowych dziecka.

• Paradoks AuDHD, czyli wewnętrzny konflikt potrzeb - Jak wspierać dziecko, które jednocześnie potrzebuje rutyny i przewidywalności (ASD) oraz stymulacji i nowości (ADHD).
• Zjawisko maskowania objawów i jego koszty - Dlaczego ciągłe kontrolowanie własnych odruchów i ukrywanie trudności prowadzi do wyczerpania zasobów poznawczych oraz emojcjonalnych? Zjawisko wypalenia autystycznego (autistic burnout) oraz sposobów na rozpoznawanie momentów, w których cena za „dobre funkcjonowanie” staje się dla dziecka i nastolatka zbyt wysoka.
• Pułapki diagnostyczne i błędne etykiety - Jak odróżnić impulsywność wynikającą z ADHD od reakcji lękowej lub przeciążenia sensorycznego w autyzmie? Omówienie sytuacji, w których standardowe metody pracy z „trudnym zachowaniem” zawodzą, ponieważ nie uwzględniają specyfiki profilu AuDHD.
• Strategie wsparcia oparte na zasobach - Praktyczne techniki budowania poczucia sprawstwa i akceptacji własnej neuroatypowości. Dowiesz się, jak wykorzystać mocne strony profilu dziecka i nastolatka z AuDHD w codziennej nauce i relacjach, zamiast skupiać się wyłącznie na korygowaniu deficytów.
• SESJA Q&A.